Wojskowość

Świat bez lotniskowców

Najpotężniejsze okręty wojenne świata, pozwalające osiągać dominację na morzu oraz zadawać ciosy przeciwnikowi na lądzie – lotniskowce zmieniły obraz marynarki wojennej. Stały się symbolem potęgi amerykańskiej floty i dominacji Ameryki […]

Najpotężniejsze okręty wojenne świata, pozwalające osiągać dominację na morzu oraz zadawać ciosy przeciwnikowi na lądzie – lotniskowce zmieniły obraz marynarki wojennej. Stały się symbolem potęgi amerykańskiej floty i dominacji Ameryki na morzach i oceanach. Aktualnie trwają prace konstrukcyjne nad kolejną generacją lotniskowców (klasy Ford, od amerykańskiego prezydenta Geralda Forda), lecz analitycy jednego z amerykańskich think-tanków apelują, by… zaprzestać budowy lotniskowców, a zaoszczędzone pieniądze wykorzystać w bardziej przyszłościowy sposób. Ich zdaniem lotniskowce powinni odejść do lamusa. Mają rację?

A2/AD vs. lotniskowce

Postęp technologiczny jest nieubłagany, a postęp technologiczny w sektorze obronnym być może wyprzedza ten, który znamy z sektora cywilnego. Nie mam zamiaru po raz tysięczny przytaczać historii Internetu, zaznaczam tylko, iż dobrze rozwinięty przemysł obronny jest źródłem wielu cennych technologii do wykorzystania w codziennym życiu. Wróćmy jednak do lotniskowców i powodów, dla których należałoby zaprzestać ich budowy. Czy lotniskowce doszły już do ślepego punktu w ewolucji? Nie można tego wykluczyć. W przypadku potencjalnego konfliktu z państwem z absolutnego militarnego topu (dla USA będą to np. Rosja bądź Chiny), wykorzystanie lotniskowców może okazać się zbyt ryzykowne. Rozwijane są bowiem technologie z grupy określanej akronimem A2/AD (anti-access/area denial), które można rozumieć bardzo szeroko, natomiast sprowadzają się do uniemożliwiania operowania jednostek przeciwnika w bezpośrednim sąsiedztwie. Niektóre narzędzia z portfolio A2/AD mogą zagrażać lotniskowcom oddalonym o setki kilometrów od brzegu, a zasięg chińskiej rakiety DF-21 przekracza 1500 km. Oczywiście kwestia trafienia rakietą w poruszający się okręt z odległości ponad 1000 kilometrów, w obecności licznych systemów obrony antyrakietowej, nie jest rzeczą oczywistą, lecz możliwość użycia takiej broni musi być brana pod uwagę. Mowa bowiem o okręcie wartym miliardy dolarów. Warto dodać, że wśród narzędzi A2/AD znajdują się nie tylko rakiety, ale też instrumenty wojny elektronicznej, w tym cyberwojny.

W przypadku Chin należy wspomnieć też o intensywnym tworzeniu instalacji wojskowych, w szczególności lotnisk, na wyspach i wysepkach Morza Południowochińskiego – tych samych, o które toczony jest spór dyplomatyczny z Wietnamem, Tajwanem czy Filipinami. Operowanie grupą lotniskowcową w takich warunkach byłoby o wiele trudniejsze od tego, co Amerykanie znają z dotychczasowych operacji (wsparcie wojen w Iraku czy wojny w Afganistanie).

Czy lotniskowce można zatem odesłać do lamusa i postawić na inne rozwiązania, jak na przykład – na co wskazują analitycy wspomnianego we wstępie think-tanku Center for a new American Security (CNAS) – bombowce strategiczne o obniżonej wykrywalności (stealth), jak B-21, a także budowa kilkunastu łodzi podwodnych? Proponowana jest również rozbudowa floty nawodnej, aby zwiększyć ilość okrętów US Navy. Jest ich bowiem mniej niż 300.

Argumenty za i przeciw

Głównym argumentem przeciwko lotniskowcom, obok rozwijających się możliwości z portfolio A2/AD, są koszty ich budowy oraz późniejszego utrzymania. Mowa bowiem nie tylko o samych okrętach (i tych z grupy lotniskowcowej), lecz także o obecnych na pokładzie samolotach. Każdy z nich to koszt rzędu kilkudziesięciu, a w najnowszych wersjach nawet kilkuset milionów dolarów. Analitycy CNAS proponują dodatkowo, by zamiast kupować wyłącznie najnowsze – i najdroższe – samoloty F-35, nadal rozbudowywać flotę F-16 i F-18. Logika jest tu prosta – nie w każdej sytuacji potrzebne jest Ferrari, wystarczy mniej efektowny, ale sprawdzony Ford.

Rezygnacja z rozwijania nowej generacji lotniskowców prowadziłaby, w okresie kilku dekad, do wycofania okrętów tego typu z amerykańskiej floty. Niosłoby to ze sobą poważne konsekwencje – projekcja siły z lotniskowców to jedno z najpotężniejszych narzędzi w arsenale amerykańskich prezydentów. W sytuacji, gdy nadal tylko garstka krajów potrafiłaby – być może – utrudnić wykorzystanie lotniskowców, rezygnacja z nich wydaje się kontrowersyjna. W konfliktach takich jak ten w Syrii, czy wcześniej w Libii, lotniskowcom raczej nic nie grozi. A możliwość użycia lotnictwa przeciwko terytorium wroga jest bardzo cenna. Z drugiej strony, lotniskowce są trochę jak pancerniki – strącone zresztą z piedestału przez lotniskowce – w okresie II wojny światowej i tuż po niej. Pancerniki też były drogie i narażone na coraz większe ryzyko w starciu z nowszymi wyzwaniami – głównie z lotniskowcami i startującymi z ich pokładów samolotami. Być może jest tak, że rezygnacja z lotniskowców byłaby manewrem uprzedzającym, pozwalającym zaoszczędzić zasoby, a także stworzyć okazję na odświeżenie myślenia strategicznego. Lotniskowce nie zniknęłyby przecież z dnia na dzień. Proces ten byłby rozłożony na dekady.

A trzeba pamiętać o innych niż USA krajach, które posiadają lub rozwijają własny potencjał lotniskowcowy. Nie tak dawno Chiny zakończyły odnowę sowieckiego lotniskowca i zaczęły zdobywać doświadczenie w obsłudze i wykorzystaniu tego typu okrętów. Własne lotniskowce posiadają też Indie, Francja, Rosja (admirał Kuzniecow) czy Brazylia, a Wielka Brytania pracuje nad nowymi jednostkami po wycofaniu z użycia okrętów poprzedniej generacji.

Flotę widzę ogromną

Lotniskowce będą nam zatem towarzyszyć przez dłuższy czas, nawet jeśli Amerykanie w pewnym momencie powiedzą pas. Decyzja w tej kwestii raczej nie zapadnie już teraz, a okręty klasy Ford zapewne wejdą do służby. O rozwój floty nawodnej nie ma się co obawiać, pokazuje to dobitnie historia ludzkości, a potrzebę rozwoju tej floty świetnie opisał jeden z największych wojskowych strategów, Alfred Thayer Mahan. W rozwoju floty nie przeszkodzą w zwiększające się możliwości A2/AD – w końcu i na nie można wymyślić lekarstwo. Wyścig zbrojeń trwa.

Piotr Wołejko

Share Button
  • Następnym krokiem będą maszyny całkowicie autonomiczne, wystarczy zobaczyć jak dynamicznie rozwijają się komercyjne systemy sztucznej inteligencji i „internetu rzeczy”:

    http://www.infoworld.com/article/3021912/analytics/2020-vision-the-triumph-of-cognitive-it.html

    Co budzi naturalnie kolejne problemy z dziedziny prawa wojny i etyki.

    Pytanie: czy drony zastąpią lotnictwo w czasie konfliktów regularnych? Moim zdaniem tak, tak jak pociski manewrujące zastąpiły bombowce w pewnych zadaniach.

    • Tak, ale w jakim zakresie? Bo w pełni to raczej nie, natomiast np. drony-pociski, które żołnierz może wystrzelić z pola bitwy, już jak najbardziej. Duże drony mają poważne ograniczenia – mogą zostać łatwo zestrzelone przez oplot bądź lotnictwo wroga. Natomiast mniejsze jednostki, być może autonomiczne, stanowią poważne zagrożenie i są trudne do powstrzymania.

      Pytania o etykę będą wracać, bo postęp jest nieubłagany.

      Dzięki za komentarz!

      • Prawo międzynarodowe, opornie, ale jednak, reaguje na pojawienie się nowych rodzajów broni.

        Broń chemiczna jest zabroniona przez konwencje CWC i z powodzeniem zniszczono 90% tej broni. Broń biologiczna reguluje konwencja BWC. Broń jądrowa jest wciąż traktowana jako środek odstraszania, ale nikt poważnie myśli o jej pierwszym użyciu, a środki jej przenoszenia i głowice są tematem układów dwustronnych SALT i START odpowiednio ograniczających i redukujących uzbrojenie strategiczne.

        Mniej znane traktaty i konwencje ograniczają amunicje i broń zapalającą, lasery oślepiające i miny przeciwpiechotne (CCWC). A najbardziej znanym, wciąż utrzymującym się zakazem jest konwencja haska z 1899 roku min zakazująca amunicji „dum-dum”.

        Niemniej powyższe regulacje nie wynikają z idealizmu a pragmatyzmu, wzajemności i unikania niepotrzebnych wydatków zbrojeniowych i zadrażnień. W przypadku dronów i cyber-broni na początek sensowne wydaje się ustalenie tzw. „dobrych praktyk” między mocarstwami.

        Trudno jest oczekiwać, aby Amerykanie i Chińczycy zaprzestali wzajemnie podrzucać sobie wirusy i włamywać się do tajnych sieci rządowych, ale zawsze mogą uzgodnić zakaz wzajemnego atakowania np. infrastruktury cywilnej.